دوشنبه ۹ فروردين ۱۳۹۵ ساعت ۱۵:۴۶
Share/Save/Bookmark
 
گفت و گو با مدیر عامل شرکت پالایش و پخش فراورده های نفتی

از بنزین استاندارد،‌ تا زیان پالایشگاه ها

رضا زندی: فردا که فرزندان‌مان بخوانند حتی آلودگی هوا، در روزگار پدرانشان موضوع مناقشه بزرگ سیاسی بوده است، درباره عصر ما چه فکر می‌کنند؟! سیاست کجا رهایمان خواهد کرد تا موضوعات انسانی را ملی ببینیم، مشکل را بشناسیم و برایش تدبیر ریشه‌ای کنیم. یکی از تیترهای داغ امسال «آلودگی هوا در زمستان» بود.
 
پس، خبرها درباره «بنزین» نوشته شد. یک روز درباره بی‌کیفیت بودن بنزین‌های وارداتی. روز دیگر با موضوع نخریدن رفرمیت (اکتان افزای بنزین)‌های تولید شده در کارخانه‌های پتروشیمی. آمار سرطان‌ها پیش کشیده شد و در مضار استفاده از بنزین‌های تولید شده در پتروشیمی در زمان تحریم قلم‌فرسایی کردند. ماجراهای بنزین و میزان تاثیرش بر آلودگی هوا از مهمترین پرونده‌های داخلی سال صنعت نفت بود. حالا به انتهای سال رسیده‌ایم. هوای صاف عید نزدیک و جنجال‌ها خوابیده است. پس می‌توان آرام و اندکی عمیق درباره کیفیت تولید و واردات بنزین خواند.
***
آلودگی هوا، موضوعی چندوجهی است. بنزین تنها یکی از مولفه‌های تاثیرگذار بر آن است. اگر می‌خواهید درباره این مولفه‌ها اندکی دقیق‌تر بخوانید مصاحبه «صدا» با عباس کاظمی، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی پیش روی شماست. با او درباره آخرین وضعیت پالایشگاه‌های کشور صحبت کردم. پالایشگاه‌هایی که عمدتا زیان‌ده هستند. و وقتی به زیان‌ هنگفت پالایشگاه آبادان رسیدم دلم لرزید. باورتان می‌شود که قدیمی‌ترین پالایشگاه کشور روزی 800 هزار دلار تا یک میلیون و 100 هزار دلار ضرر می‌دهد؟ تازه با تخفیف 5 درصدی که در خوراک نفت خام‌اش از دولت می‌گیرد. برایم تاسف‌آور بود که بخش زیادی از مازوت دنیا تنها در چهار کشور ایران، عراق، عربستان و روسیه تولید می‌شود در حالیکه 2 درصد از مازوت کل جهان به‌خاطر بهبود پالایشگاه‌هایشان در کشورهای توسعه‌یافته تولید می‌شود. این مطلب را بگذارید در کنار 2 هزار و 116 میلیارد دلاری که شرکت ملی پالایش و پخش ماهانه به سازمان هدفمندی یارانه‌ها داد تا مردم پول نقد از بانک‌ها بگیرند. یعنی 25 هزار میلیارد دلار در سال جاری. اگر بدانید با این پولی که صرف پرداخت یارانه نقدی می‌شود می‌توان ظرف 3 سال تمام نه پالایشگاه کشور را اصلاح و کل بنزین تولید داخلی را به کیفیت یورو 4 عرضه کرد چه حالی پیدا می‌کنید؟
***
وقتی عباس کاظمی درباره سرطان زایی بنزن می‌گفت و اینکه رفرمیت (بنزین) تولیدی در یکی از پتروشیمی‌های کشور حاوی 5/12 درصد بنزن بود به گذشته رفتم. به دوره تحریم‌ها. به روزهایی که به‌خاطر تحریم به این شیوه بنزین‌سازی روی آوردیم. براساس استاندارد یورو 4، میزان بنزن نباید از یک درصد فراتر رود. وقتی گفت که در رفرمیت (بنزین) تولیدی یکی دیگر از پتروشیمی‌ها، میزان بنزن 3 درصد اما مقدار آروماتیکش بالا بوده به جدال های صورت گرفته درباره لزوم خرید بنزین از پتروشیمی‌ها فرو رفتم و با این جمله مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش به خود آمدم: «در آن پتروشیمی (که 5/12 درصد بنزن داشت) دستگاه جذب بنزن نصب کردند و بنزن رفرمیت‌ها را به 2 دهم درصد رسانده‌اند. خوراکشان را هم با پنتان کارخانه ان.جی.ال اهواز مخلوط کرده‌اند و میزان آروماتیک را تا 30 درصد پایین آورده‌اند. گوگرد را هم به حد 10 پی.پی.ام رسانده‌اند. به عبارت دیگر بنزین مرغوبی با اکتان 93 تولید می‌کنند که حتی بالاتر از استاندارد یورو 4 و نزدیک به استاندارد یورو 5 است. منتها متاسفانه تولیدشان کم است.» ماجرای برگرداندن یک محموله بنزین را هم می‌توانید در این مصاحبه بخوانید. کاظمی از کیفیت 90 محموله بنزین وارداتی با ذکر جزئیات دفاع می‌کند.
***
آیا بنزین در سال آینده گران می‌شود؟ جایگاه‌های تحت برند چه خدماتی خواهند داد؟ چقدر می‌توانند بنزین را گرانتر عرضه کنند؟ اصلاح کیفیت پالایشگاه‌ها چقدر پول می‌خواهد؟ چه زمانی از واردات بنزین به‌طور کامل بی‌نیاز می‌شویم؟ چه شرکت‌هایی سهام بخشی از پالایشگاه‌های کشور را در اختیار دارند؟ موضع معاون وزیر نفت در برابر این سوال چیست؟ «آیا در برخی جایگاه‌های سوخت، هوا به همراه بنزین وارد باک خودرو‌ها می‌شود؟»، مصرف بنزین سال آینده چقدر خواهد شد؟ در تعطیلات نوروز می‌توان با فراغ بال درباره بنزین فکر کرد. پیش از آنکه فرزندانمان قضاوتمان کنند. به دفتر عباس کاظمی می‌رویم و ماجرای بنزین و آلودگی هوا در زمستان را از زبان مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی می‌شنویم: «علت اصلی آلودگی هوای تهران پدیده وارونگی است. یعنی آلودگی کربن است. چون هوای بالای جو سنگین‌تر می‌شود هوا امکان حرکت ندارد. در این شرایط معمولا وزش باد هم نیست یا کم است. پس هوا به‌صورت گنبدی شکل جمع می‌شود. حالا فرض کنید در این گنبد کربنی اگر بنزن، گوگرد، آروماتیک و اولفین بنزین تهران زیاد بود، آنوقت چه می‌شد!» ادامه سخنان معاون وزیر نفت در گفت‌وگو با «صدا» را بخوانید:
***
*آقای مهندس کاظمی، از مجموع بنزینی که در کشور مصرف می‌شود (روزانه حدود 69 میلیون لیتر، در هفته منتهی به 9 اسفند) حدود 24 میلیون لیترش بنزین استاندارد یورو4 است. این همه سال فرصت بود. چرا مسئولان پالایش و پخش پالایشگاه‌ها را طوری ارتقاء ندادند که همه بنزین تولیدی کشور به سطح استاندارد قابل قبول یورو برسد تا امروز در شهرهای مختلف، هوا کمتر آلوده شود؟
- اجازه بدهید کمی به گذشته برگردیم تا موضوع را به‌طور ریشه‌ای بررسی کنیم. از پالایشگاه آبادان که پیش از ملی شدن صنعت نفت ساخته شده بود که بگذریم، پالایشگاه تهران بعنوان نخستین پالایشگاه کشور پس از ملی شدن صنعت نفت، در سال 1344 ساخته شد. این پالایشگاه با الگوهای 50 سال پیش، از بهترین پالایشگاه‌های دنیا بود. با توجه به تفاوت قیمت‌های نفت و فرآورده در آن دوره، همه محصولات پالایشگاه‌های تهران سودآور بود. بعد از شوک اول نفتی در سال 1973، قیمت نفت جهش بزرگی کرد و به حدود 10 دلار افزایش یافت. در آن زمان به‌دلیل گسترده نبودن شبکه گاز، مصرف فرآورده‌های میان تقطیر زیاد بود بنابراین همان الگوی ساخت پالایشگاه تهران بعنوان الگویی سودآور برای ساخت پالایشگاه‌های شیراز، اصفهان، تبریز و پالایشگاه دوم تهران به‌کار گرفته شد. در حقیقت الگوی ساخت پالایشگاه‌های کشور غیر از پالایشگاه آبادان، پالایشگاه تهران بود. در حالیکه در این 50 سال پیشرفت‌های زیادی از جمله در بخش تکنولوژیک اتفاق افتاد. در سال 1973 مجموع مازوت تولیدی درکل پالایشگاه‌های دنیا 33 درصد تولیدات آنها بود. در صورتی که الان تولید مازوت پالایشگاه‌های دنیا به 12 درصد کاهش یافته است.
*در حال حاضر چقدر از مازوت جهان در ایران تولید می‌شود؟
- بخش زیادی از مازوت دنیا در ایران، عراق، روسیه و عربستان تولید می‌شود. این در حالیست که تنها 2 درصد از مازوت جهان در کشورهای توسعه‌یافته تولید می‌شود. به‌عبارت دیگر می‌توان گفت که مصرف مازوت در دنیا در حال حذف شدن است. در حال حاضر 5/4 درصد از برق دنیا از مایعاتی نظیر مازوت و نفتگاز تولید می‌شود. در حالیکه تا سال 2025 میلادی تنها 2 درصد از برق تولیدی جهان از این مایعات تولید خواهد شد. در ایران نیز حدود 40 درصد از برق کشور با استفاده از مایعاتی نظیر مازوت و نفتگاز تولید می‌شود که البته این رقم در حال کاهش است.
*برگردیم به سوال قبلی، چرا پالایشگاه‌های کشور طی 50 سال گذشته نتوانسته‌اند خود را به روز کنند تا امروز همه بنزین تولیدی آنها استاندارد یورو 4 داشته باشد.
- بهبود فرآیند پالایشگاه‌ها نیاز به سرمایه‌گذاری داشت. از طرفی با توجه به تغییر قیمت نفت خام آنها نتوانستند فرآیندها را اصلاح کنند. از سوی دیگر بعد از اصلاحات ارضی، شهرنشینی رشد کرد و مصرف فرآورده در ایران زیاد شد. جنگ تحمیلی هم باعث شد که بزرگترین پالایشگاه کشور را با ظرفیت 660 هزار بشکه در روز برای هشت سال از دست بدهیم. بعد از جنگ هم ساخت و راه‌اندازی پالایشگاه اراک و بندرعباس در اولویت بود. از اواسط دهه 80 بود که بهبود کیفیت فرآورده پالایشگاه‌های قدیمی در دستور کار کشور قرار گرفت.
*آقای کاظمی، مگر چند سال زمان لازم است تا کیفیت فرآورده‌های تولیدی در 9 پالایشگاه کشور به استانداردهای روز برسد؟
- زمانش به تامین سرمایه‌گذاری مورد نیاز بستگی دارد. در سال 85 برای نوسازی و بهبود کیفیت فرآورده‌های پالایشگاه‌های 9گانه کشور 18 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری تعریف شده بود.
*بخش مهمی از این 18 میلیارد دلار را نمی‌توانستند پیش از آغاز تحریم‌ها از طریق فاینانس خارجی جذب کنند؟ ضمن اینکه با نفت بالای 100 دلار، کشور در سال‌های اخیر منابع خوبی داشت.
- اتفاقا با اتخاذ تدابیری نظیر استفاده از آنچه گفتید پروژه پالایشگاه اراک به‌طور کامل و پروژه بهبود «کیفیت بخشی» پالایشگاه اصفهان انجام شد. پروژه پالایشگاه بندرعباس هم در حال اتمام بوده و پالایشگاه لاوان به اتمام رسیده است. ضمن اینکه پروژه بهبود کیفیت تولید فرآورده در بخشی از پالایشگاه تهران اجرا شده است. برای این پروژه‌ها، با احتساب سرمایه‌گذاری پالایشگاه ستاره خلیج فارس، تاکنون مجموعا 6 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری شده است. با همین سرمایه‌گذاری‌ها بود که امروز کشور قادر است 24 میلیون لیتر بنزین یورو 4 تولید کند.
*این 24 میلیون لیتر بنزین یورو4 را در کدام پالایشگاه‌ها تولید می‌کنید؟ تولید نفتگاز‌های استاندارد یورو4 را در کدام پالایشگاه برنامه‌ریزی کرده اید؟
- 16 میلیون لیتر بنزین یورو4 در اراک تولید می‌شود. 7 میلیون لیتر از پالایشگاه اصفهان اخیرا وارد شبکه شده است و 1 میلیون لیتر در روز هم در پالایشگاه تبریز تولید می‌شود. جدا از این 24 میلیون لیتر بنزین یورو4، هم‌اکنون 24 میلیون لیتر نفتگاز یورو4 هم تولید می‌کنیم. با آمدن پالایشگاه‌های لاوان و بندرعباس در اوایل سال آینده تولید نفتگاز یورو4 در کشور به بیش از 34 میلیون لیتر در روز خواهد رسید که می‌توانیم با این تولید، نفتگاز خودروهای کشور را تقریبا تامین کنیم.
*برای اینکه بخواهید 45 میلیون لیتر باقیمانده تولید بنزین معمولی کشور را به استاندارد یورو4 برسانید چقدر پول و چه بازه زمانی لازم دارید؟
- ما یک برنامه خاص داریم. بنا داریم یک خط لوله مستقل کشیده و 36 میلیون لیتر بنزین یورو4 تولیدی در پالایشگاه ستاره خلیج فارس را به داخل کشور آورده و مصرف کنیم. با 24 میلیون لیتر فعلی، کل تولید بنزین یورو4 کشور به 60 میلیون لیتر در روز خواهد رسید.
*همه 36 میلیون لیتر بنزین یورو 4 ستاره خلیج فارس چه زمانی وارد شبکه توزیع خواهد شد؟
- قرار است این پالایشگاه در سه فاز به بهره‌برداری برسد. امیدوارم فاز اول آن با ظرفیت 12 میلیون لیتر اوایل نیمه دوم سال آینده وارد مدار شود. بعد از آن، هر سال یک فاز پالایشگاه به بهره‌برداری خواهد رسید. نفتگاز پالایشگاه ستاره خلیج فارس هم یورو4 است. حالا با فرض اینکه سایر پالایشگاه‌های کشور هم اصلاح نشود، که البته تاکید می‌کنم برخی از آنها حتما باید اصلاح شود، از سه سال دیگر 50 میلیون لیتر در روز بنزین یورو4 خواهیم داشت.
*تا سه سال دیگر مصرف بنزین کشور افزایش خواهد یافت. بنابراین رشد تولید بنزین یورو4 در مقایسه با مصرف کل کشور شاید باز هم به چشم نیاید.
- پالایشگاه‌های دیگر کشور هم باید حتما پروژه‌های بهبود کیفیت‌شان را اجرا کنند. چون مازوت زیادی تولید می‌کنند. با اصلاح پالایشگاه‌ها فرآورده‌های میان‌تقطیر و بنزین بیشتری تولید خواهد شد. اگر اینکار را انجام ندهند اقتصاد پالایشگاه جواب نخواهد داد. بنابراین به پالایشگاه‌ها توصیه می‌کنیم بخش قابل توجه سودشان را به اصلاح کیفیت تولیدشان اختصاص دهند. وگرنه از نظر اقتصادی مشکل خواهند داشت.
*شنیده‌ام که عمده پالایشگاه‌هایتان همین الان هم سودده نیستند.
- با لحاظ 5 درصد تخفیفی که در خوراک دریافت می‌کنند پالایشگاه‌ها سود قابل توجهی نمی‌دهند.
*نفت خام را به چه قیمتی به پالایشگاه‌ها می‌دهید؟
- در هر ماه قیمت صادراتی نفت خام ایران هر چقدر که باشد با پنج درصد تخفیف آن را به پالایشگاه‌ها می‌دهیم.
*کدام یک از پالایشگاه‌ها از نظر میزان سوددهی وضعیت بهتری دارند؟
- پالایشگاه اراک به دلیل آنکه پروژه بهبود کیفیتش را انجام داده است سودآوری بالایی دارد. بقیه پالایشگاه‌ها با احتساب 5 درصد تخفیف در نفت خام تحویلی سود خیلی کمی دارند.
*پالایشگاه زیان‌ده ندارید؟!
- پالایشگاه‌هایی نظیر پالایشگاه کرمانشاه هستند که حاشیه سود خیلی کمی دارند.
*خاطرم هست چند سال پیش پالایشگاه اصفهان به دلیل پرداخت نشدن بدهی پتروشیمی اصفهان با مشکل برخورد کرده بود. الان وضعیت این پالایشگاه اصفهان چطور است؟
- پالایشگاه اصفهان با احتساب پنج درصد تخفیف در تحویل خوراک، زیان‌ده نیست اما سودش هم قابل توجه نیست. مجموعه بزرگی مثل پالایشگاه اصفهان اگر بخواهد به‌صورت اقتصادی به حیاتش ادامه دهد باید پروژه‌های بهبود کیفیت و کاهش تولید مازوت را اجرا کند.
*شما تکلیفی برای کاهش تولید مازوت در پالایشگاه‌ها تعیین نکرده‌اید؟
- ما یک قانون تکلیفی داریم که بر اساس آن، وزارت نفت مکلف شده است تا پایان اجرای سند چشم‌انداز، تولید مازوت در مجموع پالایشگاه‌های کشور را به پایین‌تر از 10 درصد برساند و تمام فرآورده‌ها کیفی شوند. بر اساس این سند قانونی، همه پالایشگاه‌ها باید به سمت کاهش تولید مازوت حرکت کنند. وقتی طرح‌های بهبود کیفیت را اجرا کنند هم به تولید بنزین و هم به تولید نفتگاز یورو4 اضافه خواهد شد. آن وقت می‌شود محصولات پالایشگاه‌هایی را که نزدیک دریا هستند صادر و محصول یورو4 پالایشگاه‌ها را در داخل کشور مصرف کرد.
* با توجه به اینکه پالایشگاه‌های فعلی، سود قابل توجهی ندارند به نظرتان ساخت پالایشگاه‌های جدید در کشور اقتصادی است؟
- پالایشگاه جدید به شرط آنکه با تکنولوژی و الگوی تازه ساخته شود و تولید مازوتش کمتر از 10 درصد باشد سودده خواهد بود.
*پیشنهاد تازه‌ای برای ساخت پالایشگاه جدید در کشور ارائه شده است؟
- بر اساس اصل 44 دولت دیگر نمی‌تواند در ساخت پالایشگاه سرمایه‌گذاری کند. اما سه مجوز برای ساخت پالایشگاه‌های آناهیتا، بهمن‌گنو و پارس‌پترو صادر کرده‌ایم که کارهای مقدماتی‌اش انجام و زمین آن استحصال شده است. لیسانس‌ها و دانش فنی هم گرفته شده و حالا سرمایه‌گذاران باید همت کنند و این پروژه‌ها را اجرایی نمایند. همین‌جا بگویم که ساخت پالایشگاه با الگوی جدید سودآور است.
*روزآمد کردن پالایشگاه‌های فعلی کشور چقدر برای دولت یا بخش خصوصی پالایشگاه‌دار هزینه دارد؟
- به‌طور مثال پروژه تبدیل باقیمانده برج به بنزین در پالایشگاه اصفهان حدود 1 میلیارد و 500 میلیون دلار هزینه دارد. شرکت دایلم کره اعلام آمادگی کرده است این پروژه را فاینانس کند. روزآمد کردن پالایشگاه بندرعباس هم حدود 1 میلیارد و 200 میلیون تومان هزینه دارد. در این پروژه‌ها چون مازوت به بنزین تبدیل می‌شود، پول سرمایه‌گذار زود برمی‌گردد. چراکه قیمت مازوت 30 درصد پایین‌تر از نفت خام و قیمت بنزین 20 درصد بیشتر از نفت خام است. به عبارت ساده‌تر 50 درصد فاصله قیمتی وجود دارد که می‌تواند برای سرمایه‌گذار جذاب باشد.
*برنامه‌تان برای روزآمد کردن قدیمی‌ترین پالایشگاه کشور (پالایشگاه آبادان) چیست؟
- قرار بود برای نوسازی پالایشگاه آبادان از فاینانس چینی‌ها استفاده کنیم. در آخرین مذاکراتمان با چینی‌ها، قرار شد کار را با 1 میلیارد و 100 میلیون دلار شروع کنیم. چینی‌ها قول داده‌اند این پروژه را تا سقف 2 میلیارد و 500 میلیون دلار فاینانس کنند.
*قول چینی‌ها برای فاینانس پروژه نوسازی پالایشگاه آبادان، با پشتوانه پول‌های مانده ایران در چین است؟
-  بله. از منابعی است که در چین داریم. امیدواریم آن 1 میلیارد و 100 میلیون دلار فاینانس محقق شود. مابقی پروژه را هم به شرطی به چینی‌ها می‌دهیم که فاینانس‌اش را تامین کنند.
*آیا شرکت‌های چینی تکنولوژی روز دنیا را در اختیار دارند؟
- ما «وندور لیست» (لیست شرکت‌های صاحب صلاحیت تاییدشده) داریم. شرکت‌های چینی هم موظف‌اند آن را رعایت کنند. اغلب ماشین‌آلات حیاتی پروژه، اروپایی و عمدتا آلمانی و هلندی است. البته شرکت‌های خارجی در همه پروژه‌ها موظف به رعایت قانون استفاده حداکثری از توانمندی‌های داخلی هستند.
*چقدر از تولید بنزین در پالایشگاه آبادان را می‌توانید تبدیل به بنزین یورو4 کنید؟
- اگر 2 میلیارد و 500 میلیون دلار در پالایشگاه آبادان سرمایه‌گذاری شود کل محصولات آن یورو4 خواهد شد.
*در صحبت‌هایتان گفتید که علیرغم 5 درصد تخفیف در قیمت نفت خام، اغلب پالایشگاه‌هایتان حاشیه سود مناسبی ندارند. شنیده‌ام که برخی پالایشگاه‌داران وضع مالیات‌های سنگین در این شرایط را باعث فشار بیشتر به وضعیت پالایشگاهی کشور می‌دانند. به نظرتان مالیات پالایشگاه‌ها منصفانه است؟
- بخشی از مالیات مربوط به ارزش افزوده است که طبیعتا به میزان فروش فرآورده ها، اخذ می‌شود. می‌توانم بگویم که پالایشگاه آبادان علیرغم دریافت خوراک نفت خام با پنج درصد تخفیف، ضررده است. چون این پروژه برای صد سال پیش بوده و انگلیسی‌ها از آن برای تامین سوخت کشتی‌ها و مستعمراتشان استفاده می‌کردند.
*پالایشگاه آبادان چقدر ضرر می‌دهد؟
- پالایشگاه آبادان ضرر زیادی دارد و باید حتما اصلاح شود. علیرغم 5 درصد تخفیف در خوراک اولیه، بشکه‌ای 2 تا 3 دلار ضرر می‌دهد.
*2 تا 3 دلار ضرر برای چند بشکه در روز؟
- روزی 400 هزار بشکه در پالایشگاه آبادان مصرف می‌شود. بنابراین هر چقدر این پالایشگاه تولید کمتری داشته باشد ضرر کمتری می‌دهیم. به عبارت دیگر پالایشگاه آبادان روزانه بین 800 هزار دلار تا یک میلیون و  200 هزار دلار ضرر می‌دهد. تازه این ضرر جدا از 5 درصد تخفیف در خوراک پالایشگاه است.
*در افکار عمومی اینطور جا افتاده است که عمده بنزین کشور را وزارت نفت تولید می‌کند. در حالی که عملا بخش خصوصی حضور پررنگ‌تری در نظام پالایشگاهی و تولید بنزین کشور دارد. با این اوصاف چقدر می‌توانید در نظام پالایشگاهی و تولید بنزین کشور تغییر ایجاد کنید؟
- بالاخره از نظر قانون وظیفه رگولاتوری و تنظیم بازار شش فرآورده اصلی با شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی است. ما فرآورده را از پالایشگاه می‌گیریم و توزیع می‌کنیم. بعد هم یارانه‌اش را از دولت گرفته و به پالایشگاه برمی‌گردانیم. بنابراین سیاست‌گذاری، کنترل و برنامه‌ریزی شش فرآورده اصلی در پالایشگاه‌های خصوصی هم با ماست.
*کدام نهادها بیشترین سهام را در پالایشگاه‌های کشور دارند؟
- 40 درصد سهام پالایشگاه‌ها در اختیار سهام عدالت است. مدیریت این سهام دو سال است به وزارت نفت سپرده شده است. به عبارت دیگر، وزارت نفت نماینده نیابتی سهام عدالت است. بخشی از سهام پالایشگاهی هم در اختیار شرکت‌هایی نظیر شستا (متعلق به وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی)، پارسیان (متعلق به گروه تدبیر انرژی)، ساتا (متعلق به وزارت دفاع) است. اما کل سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و فروش شش فرآورده اصلی در اختیار شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی است.
*وزارت نفت مجموعا چقدر برای تولید شش فرآورده اصلی در کشور یارانه می‌دهد؟
- به‌طور مثال ما نفتگاز را لیتری 300 تومان به مردم می‌فروشیم. در حالیکه اختلاف آن تا قیمت فوب خیلج‌فارس را به پالایشگاه پرداخت می‌کنیم. به عبارت دیگر پالایشگاه، نفت خام را با 95 درصد قیمت فوب خلیج فارس از وزارت نفت می‌گیرد. کل فرآورده تولیدی پالایشگاه متعلق به خود آنهاست. منتها چون فروش فرآورده یارانه‌ای است، شرکت ملی پخش و پالایش به نیابت از دولت، مابه‌التفاوت فوب خلیج‌ فارس تا قیمت فروش محصول در داخل را به پالایشگاه‌ها پرداخت می‌کند. فرض کنید امسال یک میلیارد لیتر نفتگاز به لیتری 300 تومان فروخته‌اند. در حالیکه مثلا قیمت این فرآورده در فوب خلیج‌فارس لیتری 600 تومان است. بنابراین 300 میلیارد تومان از مردم گرفته می‌شود و 600 میلیارد تومان هم یارانه دولتی پرداخت می‌شود. برای بنزین و سایر فرآورده‌ها هم همینطور محاسبه می‌شود.
*شرکت ملی پالایش و پخش ماه‌به‌ماه یارانه را به پالایشگاه‌ها پرداخت می‌کند؟
- بیست‌ویکم هر ماه یارانه می‌دهیم و بیست و هشتم ماه مالیات پرداخت می‌کنیم.
*بیست‌ویکم ماه گذشته برای فرآروده‌های اصلی چقدر یارانه پرداخت کرده‌اید؟
- شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی امسال در هر ماه 2 هزار و 116 میلیارد تومان به سازمان هدفمندی یارانه‌ها پول داده‌ است. در حقیقت این پولی است که ما می‌دهیم و مردم به‌عنوان یارانه نقدی از بانک‌ها دریافت می‌کنند. البته بخش دیگری از یارانه را شرکت‌های دیگر تامین می‌کنند.
*اگر این 2 هزار و 116 میلیارد تومان را برای تامین یارانه نقدی مردم به سازمان هدفمندی یارانه‌ها نمی‌دادید سالی بیش از 25 هزار میلیارد تومان برای نوسازی پالایشگاه‌های کشور منابع داشتید. با این پول می‌توانستید ظرف سه سال همه پالایشگاه‌ها را نوسازی کنید و تمام بنزین کشور را به کیفیت یورو4 عرضه نمایید.
- این مطلب که گفتید حرف درستی است.
*می‌خواستم به اینجا برسیم که اگر مردم می‌خواهند بنزین با استاندارد روز دنیا مصرف کنند می‌توانند با انصراف از دریافت یارانه نقدی از این محل به نوسازی تمام پالایشگاه‌های کشور و افزایش کیفیت تمام بنزین تولیدی کمک کنند.
- جدا از این مطلبی که گفتید شغل ایجاد می‌شود و جوان‌های بیکار سرکار می‌روند. جمع زیادی از جوانان مدرک دانشگاهی دارند اما کار ندارند. اگر این پروژه‌های پالایشگاهی راه بیفتند بازار وسیعی از کار ایجاد می‌شود. نتایج بعدی اش بر اقتصاد ملی به کنار، شغل‌هایی که ایجاد می‌شود برای مردم اثرات قابل لمس در کوتاه‌مدت دارد.
*شرکت‌هایی نظیر شستا یا پارسیان به‌عنوان برخی سهامداران پالایشی کشور برای نوسازی و بهبود کیفیت فرآورده‌ها با وزارت نفت همکاری می‌کنند یا آنها هم به‌خاطر کمبود منابع مالی نمی‌توانند این پروژه‌ها را اجرا کنند؟
- آنها هم منابع مالی ندارند. چون حاشیه سود پالایشگاه‌ها اندک است. آنها به صندوق‌های بازنشستگی متصل هستند و باید حقوق مستمری‌‌بگیرانشان را بدهند. دولت در سال 93 امتیاز خوبی به این پالایشگاه‌ها داد. به آنها گفت فرآورده‌ها باید کیفی باشد و پنج سال فرصت داد. در حقیقت ما الان از پالایشگاه‌ها بنزین معمولی می‌گیریم اما پول بنزین یورو پرداخت می‌کنیم. برای این کار یک شرط گذاشتیم. به پالایشگاه‌ها گفتیم که باید سالی 30 درصد از سودتان را در پروژه‌های بهبود کیفیت فرآورده هزینه کنید. شرکت ملی پالایش و پخش هم باید آن را تایید کند. این کنترل‌ها را انجام می‌دهیم.
*نتایج چنین سیاستی را در کدام پالایشگاه‌ها می‌توان لمس کرد؟
-  پالایشگاه اصفهان پروژه کیفی‌سازی نفتگاز خود را شروع کرده است. پالایشگاه تبریز پیمانکار گرفته است. اما اگر بخواهیم مازوت تولیدی در پالایشگاه‌ها را به زیر 10 درصد کاهش دهیم نیاز به سرمایه‌های بزرگی دارد که باید از فاینانس‌های خارجی استفاده کرد.
*از فضای بعد از تحریم چطور برای تامین فاینانس طرح‌های نوسازی پالایشگاه‌ها استفاده خواهید کرد؟
- من به حضور سرمایه‌گذاران خارجی در پروژه‌های پالایشگاهی کشور بسیار خوشبین هستم.
*کدام شرکت‌های خارجی برای نوسازی پالایشگاه‌ها تاکنون با شما مذاکره کرده‌اند؟
- شرکت‌های ژاپنی و کره‌ای از مشارکت در پروژه تبدیل مازوت به بنزین در پالایشگاه‌های بندرعباس و اصفهان خیلی استقبال کرده‌اند. فاینانس‌هایشان را هم آورده‌اند. هم شرکت‌ها و هم بانک‌های بزرگ این کشورها برای مشارکت در پروژه‌های پالایشگاهی به ما مراجعه کرده‌اند.
*فقط برای سرمایه‌گذاری در این دو پالایشگاه اظهار تمایل کرده‌اند؟
- ما این دو پالایشگاه را به‌دلیل اینکه پروژه‌های بزرگی بودند پیشنهاد کرده‌ایم. اگر برای پالایشگاه‌های دیگر هم پیشنهاد کنیم حاضرند بیایند.
*اگر بر اساس آنچه گفتید پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس سال آینده به مدار بیاید می‌توانیم کل واردات بنزین را قطع کنیم؟
- روزانه 10 میلیون لیتر بنزین وارد می‌کنیم. وقتی پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس به مدار بیاید حدقل به همین میزان به تولید بنزین تولیدکشور اضافه می‌شود. بنابراین واردات بنزین متوقف خواهد شد.
*نرخ رشد مصرف را هم در نظر بگیرید. پیش‌بینی شما برای مصرف بنزین در سال 95 چقدر است؟
- رشد مصرف بنزین امسال 3/2 درصد بود. اگر رشد اقتصادی 8 درصدی اتفاق بیفتد رشد مصرف بنزین به 4 درصد خواهد رسید. چراکه مصرف بنزین با رفاه اجتماعی رابطه مستقیم دارد. رشد سالانه 4 درصدی را تا سال 1404 می‌توانیم با افزایش تولیداتمان در پالایشگاه‌ها پاسخ دهیم.
*می‌دانم که واردات بنزین در حوزه کاری شرکت ملی پالایش و پخش نیست. اما به هر حال شما از آن بی‌اطلاع نیستید. می‌خواهم صریح بفرمایید آیا بنزین وارداتی به کشور دچار مشکل بوده است؟ چرا پیش از این گزارش‌هایی درباره بی‌کیفیتی تعدادی از محموله‌های بنزین وارداتی منتشر شده بود؟
- گزارش‌های منتشرشده درباره بی‌کیفیتی بنزین وارداتی را به شدت تکذیب می‌کنم. از تیرماه سال 1393 دولت وزارت نفت را موظف کرد تا بنزین یورو4 وارد کند. از آن تاریخ تا مهرماه امسال، 90 محموله بنزین وارد کشور شده است. تمام محمولات تحت کنترل ما بوده است. یکی از محمولات وارداتی بنزین فلز داشت که به مبداء برگرداندیم. اصلا هم حاضر به مذاکره نشدیم. دو محموله از بنزین‌های وارداتی، استانداردهای زیست محیطی یورو4 داشتند، یعنی مقدار بنزن، گوگرد، آروماتیک و اولفین آن استاندارد یورو4 بود اما اکتان آن به‌جای 95 اکتان 92 بود. بنابراین پول این تفاوت اکتان را از فروشنده کم کردیم و بعنوان بنزین معمولی آن را مورد استفاده قرار دادیم. بقیه 90 محموله وارداتی بنزین چه از نظر اکتان و چه به لحاظ استانداردهای زیست‌محیطی دقیقا استاندارد یورو4 داشت.
*احتمالا منتقدان به همین دو محموله‌ای که در عین داشتن استانداردهای زیست‌محیطی اکتان کمتری داشته‌اند، توجه کرده‌اند. جنابعالی ریشه انتقادات از کیفیت بنزین‌های وارداتی را در چه می‌دانید؟
- با برنامه‌ریزی سنگینی که صورت گرفت از اسفند 92، در تهران، کرج و اراک بنزین یورو4 توزیع کرده‌ایم. بلافاصله نفتگاز یورو4 هم توزیع کردیم. کارشناسان منصف اذعان دارند که بنزن، گوگود و آروماتیک در هوای تهران به نسبت بسیار زیادی (20 تا 30 برابر) کاهش پیدا کرده است. در همین شرایط برخی رسانه‌ها حدود 700 مطلب علیه ما نوشتند. حال سوال من اینست: کیفیت بنزین نسبت به قبل بدتر که نشده است.؟! پس دلیل این مخالفت‌ها چیست؟ من دلیلش را سیاسی می‌دانم. گاهی یک جمله را می‌گیرند و بقیه‌اش را نمی‌آورند!
*خوب است در این باره هم توضیح دهید که اگر بنزین یورو 4 در تهران توزیع نمی‌شد امسال به لحاظ آلودگی هوا چه اتفاقی رخ می‌داد؟
- علت اصلی آلودگی هوای تهران پدیده وارونگی است. یعنی آلودگی کربن است. چون هوای بالای جو سنگین‌تر می‌شود هوا امکان حرکت ندارد. در این شرایط معمولا وزش باد هم نیست یا کم است. پس هوا به‌صورت گنبدی‌شکل جمع می‌شود. حالا فرض کنید در این گنبد کربنی اگر بنزن، گوگرد، آروماتیک و اولفین بنزین تهران زیاد بود، آنوقت چه می‌شد!
*برای اینکه مردم منظور شما را بهتر درک کنند بگویید که اگر مولفه‌های چهارگانه بنزن، گوگرد، آروماتیک و اولفین در هوای تهران زیاد می‌شد چه خطراتی داشت؟
- یکی از عوامل اصلی سرطان‌زایی «بنزن» است. گوگرد عامل ایجاد سل و مسمومیت است. آروماتیک هم از عوامل سرطان‌زایی است. منتها سرطان‌زایی بنزن بدتر است. در تمام دنیا تلاش می‌شود میزان «بنزن» را در هوا کاهش دهند. مثلا در ژاپن با کاهش «بنزن» در بنزین میزان را تا یک و نیم در میلیارد متر مکعب کنترل کرده‌اند.
*مقدار «بنزن» بنزینی که در تهران تولید می‌شود چقدر است؟
- بنزین توزیعی در تهران از پالایشگاه اراک می‌آید. میزان «بنزن» این پالایشگاه در حال حاضر پایین‌تر از یک درصد است. قبلا این میزان تا 5/2 درصد هم بوده است. مدیر کنترل کیفیت هوای تهران رسما اعلام کرده است که آلودگی چهار پارامتر گوگرد، بنزن، اولفین و آروماتیک به نحو چشم‌گیری در تهران کاهش یافته است. وقتی این‌ها را می‌گوییم باز عده‌ای می‌پرسند پس چرا هوا آلوده است؟ باید به آنها گفت به‌دلیل وجود کربن هوا آلوده است.
*بنابراین شما مدعی هستید که «همه بنزین توزیع‌شده در شهر تهران» کاملا مطابق استانداردهای روز دنیا است؟
- بنزینی که در شهر تهران توزیع می‌شود همان بنزینی است که در لندن و پاریس توزیع می‌شود. همان بنزینی است که در کل اروپا توزیع می‌شود. کیفیت بنزین توزیع‌شده در تهران حتی از بنزین توزیعی در برخی نقاط آمریکا هم بهتر است. از برخی نقاط ژاپن هم بهتر است. البته توجه داشته باشید که بنزین، تنها یک عامل تاثیرگذار بر هوای تهران است. به‌طور مثال در اروپا خودروها در هر 100 کیلومتر 5 لیتر بنزین مصرف می‌کنند. در ایران ماشین‌ها در 100 کیلومتر 10 لیتر بنزین مصرف می‌کنند. یعنی در حجم مساوی از تردد خودروها و با کیفیت بنزین یکسان، غلظت بنزن در تهران دو برابر اروپا خواهد بود. ضمن اینکه فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه عمومی از جمله مترو بسیار بیشتر از تهران رواج دارد.
*آماری از تعداد تردد خودروها در تهران دارید؟
- آمارهایی که از کارت سوخت بدست آورده‌ایم نشان می‌دهد که تنها حدود 46 درصد از خودروهای تهران در سال تحرک دارند. یعنی 54 درصد در پارکینگ‌ها هستند. بنابراین وقتی طرح زوج و فرد اعلام می‌شود از این 54 درصد، وارد محدوده می‌شوند. به‌عبارت دیگر تعداد زیادی دارای دو ماشین هستند.
*البته ممکن است تعدادی از خودروها برای سوخت‌گیری از کارت جایگاه‌ها استفاده کنند. آقای مهندس، اگر قرار بود بنزین پتروشیمی‌ها در شرایط وارونگی دمای امسال در تهران مصرف شود چه اتفاقی می‌افتاد؟
- رفرمیت تولیدشده در یکی از پتروشیمی‌ها که از آن به‌عنوان اکتان‌افزا استفاده می‌شد 5/12 درصد بنزن داشت. در حالی که درصد بنزن مطابق استاندارد یورو4 باید کمتر از یک درصد باشد.
*بنزن رفرمیت تولیدشده فقط در یکی از پتروشیمی‌ها 5/12 درصد بود؟!
- رفرمیت تولیدشده در یک پتروشیمی دیگر بنزنش 3 درصد بود اما آروماتیکش بالا بود.
*آیا نمی‌توان برنامه‌ریزی کرد و با اصلاح ساختار پتروشیمی‌ها میزان بنزن رفرمیت‌های تولیدی در آنها را کاهش داد؟
- اتفاقا در پتروشیمی بندر امام این اتفاق افتاده است. آنها دستگاه جذب بنزن نصب کرده‌اند و بنزن رفرمیت‌ها را به 2 دهم درصد رسانده‌اند. خوراکشان را هم با پنتان کارخانه ان.جی.ال اهواز مخلوط کرده‌اند و میزان آروماتیک را تا 30 درصد پایین آورده‌اند. گوگرد را هم به حد 10 پی.پی.ام رسانده‌اند. به عبارت دیگر بنزین مرغوبی با اکتان 93 تولید می‌کنند که حتی بالاتر از استاندارد یورو4 و نزدیک به استاندارد یورو5 است. منتها متاسفانه تولیدشان کم و در حد 800 هزار بشکه است. با این کیفیت هر چه بنزین تولید کنند ما می‌خریم.
*بنابراین اگر پتروشیمی‌ها با ایجاد اصلاحات، رفرمیت یا بنزین با استاندارد تولید کنند شما آن را خواهید خرید؟
- بله. چنانچه اصلاحات لازم را برای کاهش میزان آلاینده‌ها انجام دهند، دستگاه جذب بنزن نصب کنند و بنزین با کیفیت مرغوب مطابق استانداردها تولید کنند، آن‌را می‌خریم.
*پس به چه دلیل صاحبان برخی پتروشیمی‌ها اصلاحات را انجام نمی‌دهند و جوسازی می‌کنند؟
- چون انجام اصلاحات سرمایه‌گذاری می‌خواهد.
*ریشه جنجال‌ها بر سر تولید رفرمیت یا بنزین در پتروشیمی‌ها را در چه می‌دانید؟
- من نیروی عملیاتی هستم و نمی‌دانم چه پاسخی باید به سوال شما بدهم!
*آیا با ورود پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس به مدار تولید در شش ماه دوم سال آینده از واردات بنزین بی‌نیاز می‌شویم؟
- در آمار 290 روزه، مصرف بنزین کشور به‌طور متوسط روزی 2/71 میلیون لیتر بوده است که رشدی بالغ بر 3/2 درصد نسبت به سال گذشته داشته است. اگر همین نسبت برای رشد مصرف در سال آینده برقرار باشد، مصرف بنزین کشور به حدود 73 میلیون لیتر در روز خواهد رسید. از این میزان تا آمدن پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس روزانه 10 میلیون لیتر بنزین وارد کشور خواهد شد که بعد از افتتاح این پالایشگاه، واردات بنزین به کشور متوقف می‌شود.
*برنامه‌تان برای سرمایه‌گذاری در توسعه خطوط انتقال فرآورده در سال آینده چیست؟
- همانطور که می‌دانید بر اساس قانون شرکت ملی پالایش و پخش می‌تواند 5 درصد از عواید فروش فرآورده‌های نفتی را برای توسعه مخازن و خطوط لوله استفاده کند. ما از این امکان قانونی در وضعیت حداکثری استفاده خواهیم کرد.
*امسال سیاست جدیدی از طرف وزارت نفت در مورد ایجاد برند برای جایگاه‌های سوخت اعلام شد. به این معنی که برندهای مختلف می‌توانند با ارائه برخی خدمات، بنزین را با نرخ‌های مختلف ارائه نمایند. مانند آنچه در کشورهای دیگر رخ می‌دهد. چطور شد که وارد بحث برندسازی در جایگاه‌های سوخت شدید؟
- در مورد جایگاه‌های سوخت برخی مشکلات وجود دارد. به‌طور مثال یکی از پمپ‌بنزین‌های تهران، در منطقه‌ای که قیمت زمین هم در آن بالاست، برای سه سال به‌خاطر اختلاف ورثه تعطیل شده است. گفتیم برای احداث پمپ‌بنزین‌های جدید چند برند ایجاد شود تا مردم در رقابت برندها کیفیت خدمات بهتری دریافت کنند. البته کیفیت سوخت در همه پمپ‌بنزین‌ها یکسان است. کیفیت سوخت را شرکت ملی پخش و پالایش تضمین می‌کند. از طرفی به‌دلیل هزینه‌های زیاد راه‌اندازی پمپ‌بنزین در شهرهای بزرگ، گسترش پمپ‌بنزین‌ها محدود و گاها صف‌های طولانی تشکیل می‌شود. بنابراین تجمع پمپ‌بنزین‌ها زیر یک برند قدرت سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد تا به نیاز مشتری جواب منطقی دهد.
*برندسازی پمپ بنزین‌ها از چه زمانی آغاز می‌شود؟
- در اصفهان یک شرکت این کار را انجام داده است و 50 پمپ‌بنزین تک‌نازل ایجاد کرده است. مجوز پمپ‌بنزین‌های جدید تحت برند صادر می‌شود. به قدیمی‌ها هم توصیه می‌کنیم تحت برند تجمیع شوند. هر چند آنان اجباری در این باره ندارند.
*حداکثر پولی که برندها در جایگاه‌هایشان می‌توانند از مردم بگیرند مشخص شده است؟
- مقدارش هنوز مشخص نشده است. اما سه نوع طبقه‌بندی شده که بر اساس آن نرخ‌ها تعیین می‌شود.
*خدمات قابل ارائه را تعریف کرده‌اید؟ نرخ خدمات را چطور؟
- بله. این‌ها تعریف شده است. به‌طور مثال اگر نماینده ایمنی در جایگاه حاضر باشد یا جایگاه با آزمایشگاه مرجعی قرارداد داشته باشد، امتیاز بیشتری می‌گیرد. بالاترین برند از نظر امتیاز می‌تواند با ارائه خدمات جانبی حداکثر 6 درصد بر قیمت بنزین بیفزاید. البته این عدد فعلا قطعی نشده است. نرخ خدمات را هم شرکت ملی پخش و پالایش تعیین می‌کند.
*آیا برای افزایش قیمت بنزین برای سال آینده تاکنون صحبتی در وزارت نفت انجام شده است؟
- تا جایی که بنده اطلاع دارم تاکنون هیچ صحبتی در این باره در وزارت نفت نشده است.
*برخی می‌گویند در مواردی هوا با بنزین وارد باک خودروها می‌شود. شما تایید می‌کنید در برخی جایگاه‌ها ممکن است این اتفاقات بیفتد؟
- تخلف در هر حوزه‌ای ممکن است وجود داشته باشد. آنچه مهم است اینکه، کنترلمان در جایگاه‌ها زیاد است و با خاطیان برخورد می‌کنیم. موسسه استاندارد و تعزیرات هم کنترل می‌کنند.
*اخیرا بحث‌هایی در مورد کنار گذاشتن کارت هوشمند مطرح شده است. نظرتان درباره ادامه استفاده از کارت‌های هوشمند بنزین چیست؟
- ما دلمان می‌خواهد که این کارت‌ها همچنان فعال باشد. اما متاسفانه استفاده از کارت هوشمند توسط مردم محدود شده است.
Share/Save/Bookmark
کد مطلب: 1353